Muỗi truyền bệnh sốt rét như thế nào ?

Diệt muỗi - Muỗi truyền bệnh sốt rét là loài muỗi Anopheles, trên thế giới có khoảng 420 loài nhưng trong đó có 70 loài là trung gian truyền bệnh sốt rét cho người trong điều kiện tự nhiên. Ở Việt Nam cho tới nay đã phát hiện được 59 loài Anopheles, trong đó có 15 loài được xác định là trung gian truyền bệnh chính, truyền bệnh phụ và nghi ngờ truyền bệnh. Loài muỗi Anopheles truyền bệnh sốt rét chủ yếu tại Việt Nam đã được Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng xác định gồm An. aminimus hoạt động ở vùng rừng núi trên toàn quốc, An.dirus hoạt động ở vùng rừng núi từ vĩ tuyến 20 trở vào phía Nam và An.sundaicus hoạt động ở vùng ven biển nước lợ Nam Bộ. Các loài muỗi trung gian truyền bệnh phụ và nghi ngờ là trung gian truyền bệnh sốt rét như An.aconitus, An.jeyporiensis, An.maculatus, An.subpictus, An.sinensis, An.vagus, An.indefinitus, An.campestris, An.culicifacies, An.interruptus, An.lesteri, An.nimpe... chưa xác định rõ được vai trò truyền bệnh cụ thể nhưng chúng cũng luôn luôn được cảnh giác.

Vai trò truyền bệnh của muỗi được xác định như thế nào?

Muỗi Anopheles muốn thực hiện được vai trò truyền bệnh sốt rét phải hội đủ các điều kiện và yếu tố cần thiết. Chỉ có muỗi Anopheles cái mới có khả năng truyền bệnh sốt rét vì nó phải hút máu người hoặc động vật để thực hiện chức năng sinh sản, còn muỗi đực chỉ hút nhựa cây để sống. Muỗi phải có tập tính đốt máu người với tỷ lệ đốt người cao và có tuổi thọ đủ thời gian để ký sinh trùng sốt rét hoàn thành được giai đoạn phát triển trong cơ thể muỗi từ thể giao bào (gametocytes) đến thể thoa trùng (sporozoites) tại tuyến nước bọt. Khi muỗi đốt máu người, thoa trùng ở tuyến nước bọt muỗi xâm nhập theo vết đốt, tiếp tục phát triển qua các giai đoạn trong cơ thể người và gây bệnh sốt rét. Để ký sinh trùng sốt rét có thể phát triển được trong cơ thể muỗi, sự tương hợp di truyền giữa muỗi truyền bệnh với các loại ký sinh trùng sốt rét gây bệnh cũng là điều kiện cần có và diễn biến mật độ hoạt động của muỗi truyền bệnh có sự trùng hợp với diễn biến của bệnh sốt rét tại địa phương. Việc xác định vai trò truyền bệnh của loài muỗi truyền bệnh một cách chính xác nhất là phát hiện được thể thoa trùng (sporozoites) của ký sinh trùng sốt rét trong tuyến nước bọt của muỗi. Kỹ thuật thường thực hiện hiện nay là dùng kính lúp phóng đại mô tuyến nước bọt của muỗi để tìm thoa trùng, hoặc nếu có điều kiện sử dụng phương pháp Elisa (Enzyme-linked immunosorbent assay) để phát hiện protein thoa trùng (circumsporozote protein) trong cơ thể muỗi. Trong các vùng sốt rét lưu hành hoặc trong các vụ dịch sốt rét, việc xác định vai trò truyền bệnh của muỗi rất cần thiết để nhận định, đánh giá tình hình một cách cụ thể, rõ ràng, đồng tời có chỉ định can thiệp biện pháp phù hợp. Một số trường hợp không xác định được vai trò truyền bệnh của các loài muỗi chủ yếu thì cần xác định vai trò của các loài muỗi thứ yếu hoặc loài muỗi nghi ngờ có tỷ lệ và mật độ hoạt động cao để tìm ra thủ phạm có khả năng lây truyền bệnh tại chỗ và gây dịch.

Muỗi đốt máu truyền thoa trùng sang người để gây bệnh sốt rét mất bao lâu?

Thời gian từ khi muỗi đốt máu truyền thoa trùng (sporozoites) tại tuyến nước bọt sang người để gây bệnh thể hiện triệu chứng trên lâm sàng với cơn sốt đầu tiên thường được gọi là thời kỳ ủ bệnh (incubation). Thời gian ủ bệnh dài hay ngắn tùy thuộc chủng loại ký sinh trùng sốt rét gây bệnh, trung bình từ 7-21 ngày. Nếu bị nhiễm P.falciparum thì thời gian ủ bệnh ngắn từ 8-12 ngày. Nếu bị nhiễm P.vivax, thời gian ủ bệnh từ 11-21 ngày; có trường hợp ủ bệnh ngắn (2 tuần) nhưng cũng có trường hợp ủ bệnh dài (6-12 tháng). Thời gian ủ bệnh còn phụ thuộc vào sức đề kháng của cơ thể. Trong thời kỳ ủ bệnh, bệnh nhân không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng nào cả. Sau đó bệnh khởi phát với con sốt rét điển hình trải qua ba giai đoạn: rét run - sốt nóng - ra mồ hôi hoặc không điển hình tùy theo đối tượng bị nhiễm bệnh. Ở bệnh nhân nhiễm sốt rét lần đầu, bị sốt liên tục hoặc dao động trong 5-7 ngày đầu rồi mới thành cơn. Ở trẻ em và người sống ở vùng sốt rét lưu hành đã bị mắc sốt rét có tính miễn dịch thì sẽ bị sốt không thành cơn, thường biểu hiện triệu chứng ớn lạnh, gai rét. Bệnh nhân sốt rét còn có triệu chứng khác như thiếu máu, lách to... Thời gian ủ bệnh giúp xác định hướng chẩn đoán bệnh khi khai thác các yếu tố dịch tễ ở bệnh nhân, đồng thời cũng là căn cứ để cấp thuốc tự điều trị cho các đối tượng cần thiết khi đi vào vùng sốt rét (khách du lịch, người mới vào vùng sốt rét trong vòng 6 tháng) hoặc ra khỏi khu vực được bảo vệ của vùng sốt rét (đi rừng, ngủ rẫy, người qua lại biên giới vùng sốt rét lưu hành) xa cơ sở y tế trên 10 ngày. Thời gian 10 ngày này tương ứng với thời gian ủ bệnh trung bình, nếu ngày đầu tiên vào vùng sốt rét hoặc ra khỏi khu vực được bảo vệ của vùng sốt rét bị nhiễm bệnh ngay thì sau thời gian ủ bệnh, bệnh sẽ khởi phát. Dùng thuốc tự điều trị mang theo, bệnh nhân sẽ tự chủ động xử lý điều trị khi bị mắc bệnh, không để sốt rét thể thông thường chuyển thành sốt rét thể ác tính gây hậu quả tử vong.

Muỗi cái có sở thích gì?

Diệt muỗi - Trong các loài muỗi, có hai nhóm thường đốt máu người và có thể truyền bệnh. Nhóm Anopheles có giống Anopheles được biết đến nhiều nhất do vai trò truyền bệnh sốt rét. Ở một số nơi, nó cũng có khả năng truyền bệnh giun chỉ bạch huyết. Nhóm Culicinae gồm các giống Culex truyền bệnh giun chỉ bạch huyết và một số bệnh virut; giống Aedes truyền bệnh sốt xuất huyết, sốt vàng, các bệnh virut khác và cũng có khả năng truyền bệnh giun chỉ bạch huyết; giống Mansonia truyền bệnh giun chỉ bạch huyết; giống Haemagogus và Sabethes truyền bệnh sốt vàng vùng rừng rậm ở Trung, Nam Mỹ.

Về tập tính, muỗi đực thường "ăn chay" nên không đốt máu, nó tự nuôi dưỡng bằng cách chích hút nhựa cây; muỗi cái thường "ăn mặn" nên nó chích đốt máu cả người và động vật. Với đặc điểm ái tính riêng, một số loài muỗi thường chỉ ưa thích chích đốt máu của một số loại động vật nào đó phù hợp. Muỗi thường bị thu hút bởi mùi của cơ thể, mùi của mồ hôi, khí CO2 và nhiệt tỏa ra từ người hay động vật. Các loài muỗi thường thích chích đốt máu vào một số giờ nhất định, có thể vào lúc rạng đông, lúc hoàng hôn chập tối hoặc khi nửa đêm. Đa số các loài muỗi thường chích đốt mồi vào ban đêm nhưng cũng có một số loài thường chích đốt mồi vào ban ngày. Một đặc điểm sinh lý cũng được ghi nhận là có loài muỗi thích chích đốt máu ở trong rừng, một số loài lại thích chích đốt máu ở ngoài nhà hoặc trong nhà.

Do khả năng cần tiêu máu và phát triển trứng thụ tinh mất nhiều ngày nên muỗi cái sau khi hút no máu đã tìm nơi an toàn, tối tăm, ẩm thấp để trú ẩn và đậu nghỉ. Một số loài thích trú đậu trong nhà hoặc ở chuồng gia súc, một số loài khác lại thích trú đậu ngoài nhà, trong các bụi cây hoặc nơi trú ẩn tự nhiên. Thường muỗi cái không chích đốt máu trong thời gian trứng thụ tinh đang phát triển.

Chính đặc điểm tập tính của muỗi đã giúp các nhà khoa học xác định loài muỗi chỉ gây mối phiền hà cho con người do việc chích đốt máu bình thường hay loài muỗi là trung gian truyền bệnh, trên cơ sở này sẽ chọn lựa các phương pháp phòng chống thích hợp. Một số loài muỗi thích chích đốt máu các loại động vật thì không có khả năng và nguy cơ trong vai trò truyền bệnh từ người này sang người khác. Con người dễ dàng phòng tránh muỗi chích đốt máu đối với các loài muỗi có tập tính đốt mồi vào ban đêm hơn là loài có tập tính chích đốt máu vào ban ngày hoặc khi buổi chiều chập tối. Loài muỗi có tập tính trú đậu ở trong nhà có khả năng dễ phòng chống hơn là loài muỗi có tập tính trú đậu ở ngoài nhà.

Mùi mà muỗi cái ưa thích

Theo tập tính chích đốt mồi của các loài muỗi đã nghiên cứu, muỗi cái thường ưa thích nếu như không muốn nói là bị thu hút bởi cái mùi cơ thể, mùi mồ hôi, khí CO2 và nhiệt tỏa ra từ người hay động vật. Do nắm được các đặc điểm nên trong thực tế, ngành chuyên khoa côn trùng đã ứng dụng tính chất trên để xây dựng một số quy định cho các hoạt động thuộc lĩnh vực này.

Đối với cán bộ, nhân viên làm công tác côn trùng được phân công thực hiện phương pháp mồi người để bắt muỗi ở trong nhà và ngoài trời ban đêm phục vụ cho việc giám sát hoạt động của muỗi truyền bệnh tại điểm điều tra phải tuân thủ các quy định của chuyên môn. Không được tắm rửa bằng xà phòng có mùi thơm quá nồng vào buổi chiều trước khi làm nhiệm vụ vì mùi thơm làm cho muỗi không bị thu hút tìm đến để đốt mồi, nếu muốn tắm rửa thì tốt nhất là dùng nước sạch, không dùng xà phòng thơm. Trong khi mồi người bắt muỗi, tuyệt đối không được nói chuyện, hút thuốc lá, dùng nước hoa, xoa dầu nóng có mùi thơm ... vì sẽ có tác dụng xua đuổi muỗi bay đến. Nếu thực hiện đúng quy định này, khả năng thu hút muỗi sẽ cao và bắt được nhiều muỗi. Nếu không tuân thủ nguyên tắc, dù có ngồi cả suốt đêm cũng không bắt được muỗi, có bắt được cũng rất ít. Số liệu điều tra thu thập được sẽ không trung thực.

Ngoài ra muỗi cái cũng ưa thích khí CO2 và nhiệt tỏa ra từ cơ thể Cũng căn cứ vào tập tính đốt mồi của muỗi, các nhà khoa học của Viện Vệ sinh phòng dịch Quân đội và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã nghiên cứu phương pháp thu thập muỗi có đặc tính hoạt động ở vùng rừng núi bằng cách ứng dụng mồi dẫn dụ khói và lửa để bắt muỗi. Về cơ bản, các loài muỗi đều có thể bị dẫn dụ và thu hút bởi khí CO2 và nhiệt. Tuy nhiên, nếu ở nhiệt độ quá cao và nồng độ khí CO2 quá lớn thì nguồn dẫn dụ sẽ mất tác dụng và có thể có tác dụng xua đuổi.

Một số điều khá thú vị mà bạn chưa biết về muỗi

Diệt muỗi - Một số điều khá thú vị mà bạn chưa biết về muỗi

1. Muỗi cái sống lâu gấp đôi muỗi đực

Cũng giống như con người, phụ nữ được biết đến là sống lâu hơn nam giới thì ở thế giới của loài muỗi, với môi trường thích hợp, một con muỗi cái trưởng thành có thể sống hơn một tháng trong khi hầu hết muỗi đực chỉ sống được khoảng 2 tuần.

2. Chỉ có muỗi cái mới “cắn”

Muỗi cắn chúng ta là muỗi cái. Trong thực tế, chúng không cắn mà hút. Sau khi tìm thấy mục tiêu của mình, chúng giương cái vòi sắc như dao cắm vào da của chúng ta và hút máu để nuôi dưỡng trứng trong bụng chúng. Nếu không có gì bất trắc, muỗi cái sẽ cố gắng hút máu cho đến khi bụng của nó trương phình lên mới thôi.

Muỗi đực không có vòi thích hợp để hút máu, và chỉ ăn nhựa cây và hoa quả mà thôi.

3. Muỗi cái cũng biết kén... bạn tình

Để giao phối, những  con đực xếp thành bầy lớn trong bóng tối và con cái phải lựa chọn ra bạn tình trong số đó. Đối với muỗi cái, điểm thu hút của con đực không phải là kích thước. Nghiên cứu cho thấy rằng những con đực có kích thước trung bình thu hút những con cái nhất vì khả năng ở lại trong không khí lâu hơn.

4. Nguyên nhân của tiếng “vo ve”

Tiếng vo ve bạn hay nghe thấy khi muỗi xuất hiện là kết quả của viêc đập cánh nhanh và liên tục của chúng. Muỗi đực và muỗi cái sẽ vỗ cánh đồng bộ khi chúng đang tìm kiếm đối tác hoàn hảo.

5. Hãy sử dụng quạt để đuổi muỗi

Bạn có thể sử dụng các loại kem trị muỗi, thuốc xịt, nến .... để chống lại muỗi nhưng chắc hẳn bạn sẽ phải chịu một mùi hương không mấy dễ chịu từ những biện pháp trên. Bạn biết không, thứ đuổi muỗi tốt nhất không gì khác mà chính là quạt. Bởi trọng lượng vô cùng nhỏ bé cộng thêm với bị quạt thổi khiến chúng khó lòng điều khiển chuyến bay của mình cho được và càng khó khăn hơn nữa để nhắm vào một “mục tiêu nào đó”.

6. “Muỗi” là một từ tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là “côn trùng bé nhỏ”

Trong tiếng Tây Ban Nha, Mosca là từ dùng để chỉ côn trùng, đó là mẫu từ giảm nhẹ của một từ chính được sử dụng để mô tả một cái gì đó nhỏ bé. Điều này được diễn tả trọn vẹn bằng cách thêm hậu tố - ito vào phía cuối của từ này. Kết quả là muỗi có tên gọi Mosquito

7. Bill Gates từng kịch liệt chiến đấu với muỗi

Muỗi Anopheles là nguyên nhân mang đến bệnh sốt rét cho con người. 90% trong tổng số các ca sốt rét xảy ra ở châu Phi. Trong tháng 2 năm 2009, nhà từ thiện Bill Gates đã mang một lọ đựng muỗi bên trong đến hội nghị công nghệ ở California nhằm đưa ra quan điểm của mình về vấn đề hỗ trợ kinh phí cho việc phát triển thuốc chủng ngừa bệnh sốt rét.

8. Muỗi cắn bạn không phải vì bạn “ngọt ngào”

Bạn đã bao giờ nghĩ rằng muỗi hay cắn bạn bởi vì bạn ngọt ngào hay như chúng ta thường nói là “máu ngọt” chưa? Điều đó không hẳn, bởi khí cacbondioxi mà bạn thở ra từ miệng và những mùi hương nhất định mà mỗi cơ thể tạo ra mới là điểm thu hút muỗi nhất. Hoàn toàn ngược lại với từ ngọt ngào, người ta khẳng định rằng những con muỗi đốt nhiều hơn tại những bề mặt đang...đẫm mồ hôi

9. Muỗi ít khi đi xa

Từ trứng phát triển thành muỗi trưởng thành phải mất ít nhất 4 ngày, nhưng hầu như trong cuộc đời mình, muỗi không bao giờ dám lang thang đi xa. Trừ lúc làm tổ nó phải di chuyển khoảng từ 1,6 – 2,5 km xa nhà còn đâu nó rất hiếm khi đi xa quá bán kính 1,6 km trong vòng đời ngắn ngủi của nó.